Күүрдэр утахтары бобуохтарын сөп

“Энергетиктэр” киһи доруобуйатыгар буортулаахтарын туһунан өссө 2009 сылтан ыла этэллэр, суруйаллар. «РФ сиригэр-уотугар кыра кыраадыстаах күүрдэр утахтары бытархай атыылааһыны уонна тарҕатыыны хааччахтааһын туһунан» сокуон барылыгар кофеиннаах уонна күүрдэр састааптаах энергетическэй утахтар тустарынан этиллэр.

Онтон туорааһыны аһытыл­лыбыт утахтарга – кыбааска уонна кефиргэ – оҥорорго этиллэр.
“Энергетиктэри” бытархай атыылааһын иһин ыстараап төлөнүөхтээх диэн санаа баар. Докумуон сыһыарыытыгар бу сокуон барыла Россия гражданнарын доруобуйаларын харыстыыр, кинилэр бырааптарын уонна интэриэстэрин көмүскүүр сыалтан оҥоһуллубутун туһунан суруллубут.

Ааптардар бу көҕүлээһин Бырабыыталыстыба өссө 2009 сыллаахха ылыммыт 2020 сылга диэри нэһилиэнньэ ортотугар арыгылааһыны аҕыйатыыга уонна сэрэтиигэ государственнай политиканы олоххо кииллэрии Концепциятыгар толору сөп түбэһэрин бэлиэтииллэр. Бу концепцияҕа энергетическэй утахтары иһии, туһаныы кээмэйин намтатыы туһунан эмиэ этиллэр.

Журналист Мария Соколова бигэргэтэринэн, энергетическэй утахтар аан бастаан Кытайга үөдүйбүттэр эбит. Оттон Европаҕа, 1982 сыллаахха австралиец Дитрих Матешиц Гонкоҥҥа баар Mandarin отель­га олохтоох күүрдэр утаҕы амсайбытын кэннэ, ол аата сүүрбэһис үйэ 80-с сылларын саҕаланыыларыгар баар буолбуттара. Японияҕа энергетическэй утахтары дьон күүс-сэниэ эбинээри куруук иһэллэр эбит. Итирдибэт күүрдэр утахтарга синтетическэй кофеин 320 мг/л тиийэ баар. Оттон нуорма быһыытынан киһи сууккаҕа 150 мг кофеины иҥэриниэн сөп.

Кыра кыраадыстаах утахтарга араас амтан биэрэр уонна күүрдэр эбиликтэри куталлара кистэл буолбатах. Маннык утахтарга испиир туһаныллыбытын туһунан кыра буукубаларынан көстүбэт сиргэ сурулла сылдьар буолар. Испиир уонна кофеин иккиэн холбоспуттарын түмүгэр киһи “энергетиктэргэ” ылларара түргэн буолар. Күүрдэр компоненнар энергия атастаһыытын көҕүлүүллэр уонна организм бары систиэмэлэригэр арыгы сүһүрдэр дьайыытын күүһүрдэллэр.

“Алкоэнергетическэй” утахтары бытархай атыылааһыҥҥа бобууну федеральнай таһымҥа тарҕатар тоҕо табыллыбатый? Көҕүлээһини парламентарийдар улахан аҥардара өйүүр. Холобур, Госдума региональнай политикаҕа уонна Хоту сир уонна Дальнай Восток проблемаларыгар кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Харитонов ардыгар “энергетиктэри” иһэрин билиннэ, ол эрээри маннык утахтар буортуларын туһунан билэр эбит. Кини этэринэн, медицина үлэһиттэрэ боростуой кофенан эбэтэр чэйинэн солбуллуон сөптөөх энергетическэй утахтар киһи доруобуйатыгар буортулаахтарын туһунан куруук санаталлар. Маннык сокуон барылларын тоҕо туораталларый диэн ыйытыыга Николай Харитонов: “Пиибэҕэ уонна да атын биллэр-көстөр утахтарга курдук, энергетиктэргэ ким эрэ интэриэһигэр ыгыы-түүрүү баар”, — диэн хоруйдаата.

Маннык санааны Госдума транспорга кэмитиэтин чилиэнэ, “Сиэрдээх Россия” партияттан депутат Олег Нилов эмиэ тутуһар. “Мин нэһилиэнньэ, ордук оҕолор энергетическэй утахтары иһэллэрин тохтотору өйүүбүн. Бары таһымҥа бобор уолдьаста. Рекламаттан саҕалаан көҥүл атыыга диэри”, — диэн бэлиэтиир Нилов. Кини “энергетиктэри” итирдэр утахтарга тэҥниир наадалааҕар бигэ эрэллээҕин эттэ. Маннык көҕүлээһиннэр ханна эрэ тиийэн “буксуйалларыгар” кини лоббистары буруйдуур.

Икки ый анараа өттүгэр “алкогольнай энергетическэй” утахтары бобор туһунан сокуон барылын “Сиэрдээх Россия” депутаттара киллэрбиттэрэ. Бу иннинэ маннык көҕүлээһиннэри араас фракциялар депутаттара киллэрэллэрэ, Госдума экономическай политикаҕа, инновационнай сайдыыга уонна урбааҥҥа кэмитиэтин нөҥүө ааһаллара уонна туоратыллаллара.

Билигин “Биир ньыгыл Россия” депутаттара бэлэмнээбит “энергетиктэр” тустарынан өссө биир сокуон барыла көрүллэ сылдьар. Кинилэр алкогольнай бородууксуйа эргиирин туһунан сүрүн сокуоҥҥа уларытыылары киллэрэргэ уонна “энергетиктэри” сокуонунан сүрүннэнэр туспа объект быһыытынан араарарга этэллэр.

Экономическай политикаҕа кэмитиэт бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Виктор Звагельскай этэринэн, регионнааҕы судаарыстыбаннай былаас уорганнарыгар “алкогольнай энергетическэй” утахтары атыылыыр бириэмэтин, усулуобуйатын уонна миэстэтин хааччахтыыр боломуочуйалар бэриллиэхтээхтэр уонна кинилэр “энергетиктэри” атыылыыр тэрилтэлэр устааптаах хапытаалларыгар ирдэбиллэри олохтуохтаахтар.

Устааптаах хапытаал регион көрүүтүнэн 1-тэн 3 мөлүйүөн солк. тиийиэн сөп. Бу көҕүлээһин ылыллара буолуо. Ол эрээри урукку курдук — “энергетиктэри” атыылыыр эбэтэр атыылаабат туһунан быһаарыы регионнааҕы чунуобунньуктар көрүүлэригэр хаалар. Ол эбэтэр, үгүс регионнарга “алкогольнай энергетиктэр” көҥүл атыыга хаалыахтара.

Францияҕа, Данияҕа уонна Норвегияҕа энергетическэй утахтары бородуукта маҕаһыыннарыгар атыылыыр бобуллар. “Энергетиктэр” эминэн ааҕыллалларын иһин аптекаларга эрэ атыылаһыахха сөп.

Бэлиэтээн эттэххэ, Ил Түмэн депутаттара Александр Кошуков уонна Владимир Атаманченко өрөспүүбүлүкэ парламенын 18-с уочараттаах пленарнай мунньаҕар “Саха Өрөспүүбүлкэтин сиригэр-уотугар кыра кыраадыстаах күүрдэр утахтары бытархай атыылааһыны уонна тарҕатыыны хааччахтааһын туһунан» сокуон барылын үһүс ааҕыыга киллэрэллэр. Сокуон барыла иккис ааҕыыга көрүллүбүтэ уонна ылыллыбыта.

“Парламентская газета” официальнай саайтыттан.
Мария Павлова тылбаастаата.