Саха сирин этиитэ учуоттанар

Өрөспүүбүлүкэ Баайга-дуолга уонна сир сыһыаннаһыыларыгар миниистирин 1-кы солбуйааччы Сергей Местников СИА-ҕа эппитинэн, бүгүҥҥү күннээххэ Саха сирин икки этиитэ сокуон барылын кэнсиэпсийэтигэр учуоттанна. Эмиэ кини этэринэн, сокуон барылын оҥорууга Илиҥҥи сайдыы министиэристибэтин салалтатынан, Дальнай Востоктааҕы бары эрэгийиэннэрин бэрэстэбиитэллэриттэн турар оробуочай бөлөх үлэлиир. Саха сирэ сир учаастактарын РФ гражданнарыгар эрэ биэрэргэ уонна сири бас билиигэ буолбакка, 5 сыл болдьоххо босхо төрүккэ туһанар туһунан этиини оҥорбута. Өскөтө сир аналынан туһаныллар буоллаҕына, салгыы бас билиигэ бэриллэр боппуруоһа туруохтаах.
«Федеральнай сокуон барылыгар ыытыллар үлэ түмүгүнэн, биһиги ити икки этиибит учуоттаммыт», — диир Сергей Местников. Ол эрээри сокуон барылыгар чуолкайданар түгэннэр суох буолбатахтар. Итинэн сибээстээн, РФ Президенин Дальнай Востоктааҕы федеральнай уокурукка боломуочуйалаах бэрэстэбиитэлэ, РФ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Юрий Трутнев ыыппыт сүбэ мунньаҕар, Саха Өрөспүүбүлүкэтэ сокуон барылын салгыы тупсарыыга этии киллэрдэ. «Саамай кылаабынайа, — диир Сергей Местников, — ойуур фондатын сирин учаастактарын нэһилиэнньэлээх пууннар, тыа хаһаайыстыбатыгар аналлаах уонна атын категориялар сирдэригэр көһөрүү процедуратын судургутутуу буолар».

Миниистири 1-кы солбуйааччы этэринэн, нэһилиэнньэлээх пууннар урукку кыраныыссаларыттан улааттылар, оттон сокуон барылыгар ыйыллыбытын курдук, поселениелар тас өттүлэригэр сир учаастактарын биэрэргэ, кинилэр кыраныыссаларын улаатыннарыахха наада. Оттон ол ону ойуур фондатын суотугар оҥоруохха сөп. Бүгүн итинник процедураны оҥорого ортотунан икки сыл наада буолар, ол кэнниттэн РФ бырабыыталыстыбатын таһымыгар бүтэһиктээх быһаарыы ылыллар. «Сир учаастактарын дьоҥҥо суһаллык биэрии туһунан тыл турар буоллаҕына, сири көһөрүү туһунан быһаарыыны РФ бырабыыталыстыбата буолбакка, субьектар ылыахтаахтар. Бу боппуруоска инники диэки сыҕарыйыы баар», — диир Сергей Местников.

Ол эрэн, итини тэҥэ, биһиги бэрэстэбиитэлбит бэлиэтииринэн, ити этиллэр процедураны судургутутуу дьыалата боломуочуйалары субьектарга биэриинэн быһаарыллар кыахтааҕын сокуон барыла учуоттуур эрээри, хайдах майгынан ону оҥорор туһунан эппэт. «Биһиги бу оҥоһулла сылдьар сокуон барылыгар ол туһунан чымпыктаан киллэрэргэ эбэтэр сири көһөрүү туһунан сокуоҥҥа туһааннаах хос быһаарыыны оҥорого этэбит», — диир өрөспүүбүлүкэбит бэрэстэбиитэлэ.

Иккис түгэн, бэриллэр сир учаастактарыгар инфра-устуруктуура сайыннарыллыахтаах. Кураанах сири баһылыырга инвестицияны тардыы, эбиитин сири туһаныан баҕалаахтар үптэрин угуохтарын наада буолуоҕа. Ол саҕалыырга дьоҥҥо ыарахан сорук быһыытынан туруоҕа. Ол иһин, судаарыстыба суотугар, муҥ саатар суолу оҥоруу уонна эньиэргийэнэн хааччыйыы ыытыллыахтаах. РФ Экэниэмикэҕэ министиэристибэтигэр ити проблеманы үчүгэйдик өйдүүллэр.

Дальнай Востоктааҕы федеральнай уокурукка туттааччыга сири биэрии туһунан идьиэйэ этиллиэҕиттэн, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр дьаахханар санаалар этиллибиттэрэ. Сүнньүнэн, сири туһаҕа диэн ылан баран, хос атыылаан кэбиһии хампаанньата саҕаланарыттан сэрэхэчийии баар. Өрөспүүбүлүкэ Ил Дархана Егор Борисов оннук дьаахханыыга эмиэ холбоспута. Суобаһа суох дьон, сири туһаҕа диэн ылан баран, сирэй аналынан буолбакка, ыһыллаҕас боруода көмүһү уонна алмааһы хостооһунан дьарыгырыахтарын сөбүн туһунан бэлиэтээн эппитэ.

Сергей Местников итиниэхэ сыһыаннаан, сокуон барылыгар чопчулуур түгэннэр баар буолуохтара диэн эрэнэр. Илиҥҥи сайдыы министиэристибэтин сорудаҕар сиринэн үспүкүлээссийэлээһини хааччахтыыр процедуралары киллэрии наадата этиллэр. Ол курдук, «Сир учаастагын бас билиигэ ылыы кэнниттэн, сири атын дьоҥҥо атыылааһыҥҥа хааччахтары киллэрии бэлиэтэнэр. Федеральнай биэдимэстибэлэргэ уонна экэниэмикэ министиэристибэтигэр сир учаастагын эргииригэр бобуу мэхэньиисимин ырытан оҥороллоругар сорудах бэрилиннэ. Кырдьыга, ону хайдах оҥорору билбэппит, тоҕо диэтэххэ, Конституцияҕа уонна федеральнай сокуоҥҥа бас билээччи баайын-дуолун дьылҕатын бэйэтэ быһаарарын туһунан этиллэр. Өскөтө биһиги ханнык эрэ хааччахтары ылынар буоллахпытына, федеральнай сокуоҥҥа сир учаастагын эргиирэ таһаарыллыбатын туһунан чиҥник этиллибит буолуохтаах» дэнэр.

Саха сиригэр бу боппуруоска уопсастыбаннай истиилэр ыытыллыылара билиҥҥитэ былааннаммат. Сокуон кэнсиэпсийэтэ ситэри оҥоһулла илик. Баай-дуол уонна сир сыһыаннаһыытын мингистиэристибэтигэр сокуон барыла ырытан оҥоһуллан, Судаарыстыбаннай Дуумаҕа бастакы ааҕыыга киирдэҕинэ, өрөспүүбүлүкэ дьүүллэһиигэ кыттара сөптөөҕүн бэлиэтээн этэллэр. Федеральнай сокуон ылыллан, күүһүгэр киирдэҕинэ, өрөспүүбүлүкэ бэйэтин сокуонун ылыныаҕа. Өрөспүүбүлүкэ туһааннаах сокуона ырытыллан оҥоһуллуутугар уопсастыбаннас кыттыыны ылыаҕа, аһаҕас истиилэр ыытыллыахтара диэн министиэристибэҕэ этэллэр.

«Дальнай Востоктааҕы федеральнай уокурукка сир учаастактарын биэрии уратыларын туһунан» федеральнай сокуон 2016 сыл от ыйын 1 күнүттэн күүһүгэр киирэрэ сабаҕаланар.

Аркадий Васильев. СИА.