Саха сиригэр — I Интеллектуальнай оонньуулар

Биир нэдиэлэ устата 20-чэ  дойду оскуолаларын киэҥ билии­лээх, таһыччы көрүүлээх, күүстээх 1500 кэриҥэ үөрэнээччилэрэ 14 өй күрэхтэһиитигэр (сэттэтэ куонкурус)  холоноллор.  Оонньуулар бырагыраамаларыгар олимпиадалар, научнай конференциялар, научнай-чинчийэр үлэлэргэ конференция-куонкурус, робототехникаҕа күрэхтэр, хамаанданан IT-Хакатон бырагыраамаларыгар сыһыарыылары оҥоруу, 3D-моделирование, биллэр учуонайдар, наука уонна культура деятеллэрин лекциялара уонна маастар-кылаастара киирбиттэр. Оонньуу уопсай түмүгэ кыттар оскуолаларынан мэтээл ааҕыытын быһыытынан ахсаанынан тахсыа.

Кыттар оҕолор Дьокуускай куорат оскуолаларын сэргэ, улуустартан сүүмэрдэммиттэрэ. Сыаналыахтаах барыта 26 экспертэн аҥаара тас дойдулартан кэлии дьон, кылаабынай судьуйанан Канада Далхауз университетын профессора Джеффри Хойль үлэлиир.

Оонньуулар “Наука үөрэҕэ” диэн талааннаах оҕолору уонна ыччаты сайыннарыы кыһалҕаларын кэпсэтэр норуот­тар икки ардыларынааҕы симпозиумтан саҕаламмыттара.  Симпозиумҥа экспердэр араас интэриэһинэй дакылааттары аахтылар. Мустубут экспердэр оҕо, ыччат аҥаардастыы биир эрэ эйгэни баһылаабакка, бары өттүнэн сайдыылаах буолуохтааҕын ыйаллар.

Ыспыраапка

Саха сиригэр ыытыллар I Интеллектуальнай оонньуулар Россия наукаҕа, үөрэҕириигэ министиэристибэтин уонна Россиятааҕы Наука академия­тын өйө­бүллэрин ыллылар. Ону таһынан Оон­ньуулар ЮНЕСКО-ны кытары бииргэ үлэлээһин быһыытынан науканы сайыннарыыга туһуланаллар. Сүрүн сыа­ла — бүтүн аан дойду биир кэлим сайдыыта.

От ыйын 10 күнүгэр I Интел­лектуаль­най оонньуулар арыллыыларын үөрүүлээх тэрээһинэ “Триумф” спортсменнары бэлэмниир кииҥҥэ үрдүк таһымнаахтык ыытылынна. Тэрээһини “Саха” национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр уонна “Мамонт” ханаалларынан быһа эфиргэ көрдөрдүлэр.

Санатан эттэххэ, от ыйын 9 күнүгэр оҕолорго анаан Дьокуус­кай куорат “Юность” стадионугар  билсиһии, доҕордоһуу киэһэтин тэрийбиттэрэ. Кыттааччылары, алдьыттары араас куонкурус­тарга, бэстибээллэргэ бастаабыт Саха сирин талааннаах оҕолоро эҕэрдэлээбиттэрэ.

Бэйэтин тэлэгирээмэнэн эҕэр­дэтигэр СӨ Ил Дарханын эбээһинэһин толорооччу Айсен Николаев I Интеллектуальнай оонньуулары Саха Өрөспүүбүлүкэтэ көҕүлээбитинэн киэн туттарын уонна Дьокуускай маанылаах туонатыгар үөрэ көрсөрүн биллэрдэ. “Бүгүн аан дойду тэтимнээхтик уларыйар. Цифровой үйэ бары кыраныыссаны, ырааҕы уҥуордуур кыахтаах. Саҥа олох хайдах буолара эһигиттэн тутулуктаах. Туох даҕаны саарбаҕа суох эһиги бүттүүн планета уонна биһиги Россиябыт кэнэҕэски элитата буолаҕыт”, — диэн тиэртэ.

Маны таһынан, бэйэлэрин ыллыктаах тылларын оонньуулар арыллыыларын үөрүүлээх тэрээһинигэр СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин э.т. Владимир Солодов, СӨ Судаарыстыбаннай сүбэһитэ, бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Николаев, Сингапур Нацио­нальнай университетын бэрэпиэссэрэ, Азия физикаҕа олимпиадатын бэрэсидьиэнэ, Интеллектуальнай оонньуулар бырагыраамаларын  кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Леонг Чуан Квек, Федерация Сэбиэтин наукаҕа, үөрэххэ уонна культураҕа кэмитиэтин бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы, Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин судаарыстыбаннай былааһын толоруулаах уорганыттан бэрэстэбиитэлэ Лилия Гумерова тиэртилэр.

Бу тэрээһиннэртэн эдэр талаан­нар чочуллан тахсалларын, ону таһынан Сингапур Саха сирин уонна Россияны кытта сибээһэ өссө күүһүрэрин Леонг Чуан Квек бэлиэ­тээтэ. Владимир Солодов: “Аан дойду уларыйар, чахчы глобальнай суолталанар. Биир эрэгийиэҥҥэ, биир дойдуга, оннооҕор биир континеҥҥа бүгэн олорон атыттары кытта күрэстэһэр кыахпыт суох”, — диэтэ.

Бэлиэтээһин

Сингапур, Гонконг, Италия, Мексика, Казах­стан курдук, о.д.а. уопсайа, 20-чэ дойдуттан, өрөспүүбүлүкэттэн маҥнайгы Интеллектуальнай оонньууларга диэн ааттаан-суоллаан, 1500-тан тахса оҕо кытта сылдьар.
Өрөcпүүбүлүкэҕэ ыытыллар атын тэрээһиннэртэн уратыта диэн, кыттааччылар норуот­тар икки арды­ларынааҕы ирдэбилгэ оло­ҕуран, үлэлэрин Англия тылынан көмүскүөхтээхтэр, ону ааһан ити тылынан ыстатыйа суруйуох­таахтар уонна экспердэр ыйытыыларыгар английскайдыы хоруйдуохтаахтар.

Оонньуу тэтиминэн кэлии оҕолорго анаан, эдэр кэрэспэдьиэннэр нууччалыы-английскайдыы тылларынан, 999 ахсаанынан бэчээттэммит бас­такы күннүгү таһааран босхо түҥэттилэр. Бастакы нүөмэргэ СӨ Наукаларын Аччыгый академиятын ректора Василий Павлов эҕэрдэтэ, мультимедийнэй оскуолаҕа үлэлэһэр саха ийэлээх швед оҕотун, кэлии оҕолору кытта сэһэргэһиилэр, санаалар бэчээттэннилэр.

“Кэскил” уонна “Юность Севера” хаһыат кылаабынай эрэдээктэрэ Евдокия Иринцеева: “Биһиэхэ суруйар эдэр кэрэспэдьиэннэри талан, сааскы сынньалаҥ кэмигэр үөрэппиппит. Бэс ыйыгар эмиэ Оонньуулар иннилэринэ кылгастык мунньан бэлэмнээбиппит. Кинилэр соруктара – хас биирдии хайысханы толору суруйуохтаахтар уонна күннүк таһаарыахтаахтар.

Мультимедийнэй оскуо­ла өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей-интернакка олохтонно. Үлэһиттэрбит салалталарынан, эдэр кэрэспэдьиэннэр сүүрэн-көтөн матырыйаал булаллар, бэйэлэрэ хаартыскаҕа түһэрэллэр, нууччалыы, сахалыы, сорохтор английскайдыы суруйаллар. Биһиги французтуу, английскайдыы, кытайдыы кэпсэтэр биэс үлэһиттээхпит. Онон ханнык баҕарар тылга ыарырҕаппаппыт, ыалдьыттары кытта тута кэпсэтэр кыахтаахтар”, — диэн кэпсээтэ.

Түмүктээн эттэххэ, биһиги оҕолорбутугар ирдэбил кытаанах буолара сымыйа буолбатах.  Көмүс буукубанан суруллар бастакы Интеллектуальнай оонньуу­ларга биир дойдулаахтарбыт харса суох санааларын түһэрбэккэ, миэстэлэһэллэригэр бигэ эрэллээх­питин биллэрэбит.

Василий Прокопьев.