Кырдьар сааска ханна олорор ордугуй?

ВЦИОМ ааспыт сыллааҕы дааннайдарынан, бары социальнай бөлөхтөргө Россия олохтоохторун 4 гыммыттан 3-һэ кырдьар саас туһунан толкуйдуур, ол эрээри куттаммат эбит. Ол эрэн дьон үксэ кырдьыыга бэлэмнэниини эрдэттэн – 45 сааһы туолуох иннинэ саҕалыыр наада диэн санаалаахтар.

Үрдүк  пенсия

“Уопсастыба санаата” фонда (ФОМ) сибидиэнньэлэринэн, бүгүҥҥү күҥҥэ Россия олохтоохторун баара-суоҕа 8 бырыһыана эрэ кэнэҕэскигэ туттарыгар харчы уурунар эбит. Оттон дьон үксэ үлэлээн бүттэхпинэ, хаһан эрэ улаатыахтаах пенсиям сүрүн дохуотунан буолуо диэн күүтэллэр.

Уһук Хоту сиргэ уонна онно тэҥнэнил­либит оройуоннарга пенсия үрдүк диэн өйдөбүл баар. Ол курдук, онно 7,5-20 сыл, ордук сир баайа хостонор регионнарыгар үчүгэй хамнаһы ылар буоллахха, сынньалаҥҥа тахсан баран, үчүгэй пенсияны ылыахха сөп диэн дьон саныыр. База буолар төлөбүр 1,2-тэн 2-гэ диэри коэффициеҥҥа төгүллэнэр, ол эбэтэр климата төһө кытаанаҕыттан тутулуктанан үрдүүр. Холобур, Чукотка автономнай уокуругар быйылгы сылга орто пенсия 20944 солк. тэҥнэспит.

«Мин үчүгэй пенсия ылар туһугар Хоту бараргытыгар сүбэлиибин. Ол эрээри ити чэпчэтии буолбатах, – диэн санатта Федерация Сэбиэтин аппараатын үлэһитэ, төрүт норуоттар бырааптарын туһунан ХНТ декларациятын оҥорооччулартан биирдэстэрэ Михаил Тодышев. — Хоту олох чэпчэкитэ суох – климат тыйыс усулуобуйалара, уһун полярнай кыһын. Манныкка киһи эрэ барыта үөрэнэ охсубат. Онон ити бары эбии төлөбүрдэр – ыарахан усулуобуйаларга үлэ иһин толуйуу буолаллар».

Бастыҥ  чэпчэтии ханна   баарый?

Уопсай тырааныспарга босхо айан, тиис протезтарын өрөмүөнэ уонна оҥоруу, диспансеризация уонна хаттаан үөрэтии, ДьУоКХ өҥөлөрүн иһин төлөбүрдэргэ чэпчэтиилэр, сибээскэ ороскуоттары толуйуу, сынньанар сиргэ диэри билиэт сыанатын толуйуу, ортотунан 17500 солк. көмө харчыга эбии төлөбүрдэр, – аҕа көлүөнэҕэ социальнай өйөбүл маннык көрүҥнэрин билигин Москва эрэ оҥорор кыахтаах. Мэр Сергей Собянин көҕүлээһининэн, чэпчэтии үгүс өттүн пенсияҕа тахсыан иннинээҕи саастаахтарга эмиэ биэрэр баҕалаахтар. Саҥа сокуонунан 55 саастарын туолбут дьахталлар уонна 60-тан аҕа саастаах эр дьон итинник чэпчэтиилэри ылыахтарын сөп.

«Киин куорат, Москва уобалаһа уонна Хабаровскай соторутааҕыта саастаах дьоҥҥо босхо айаны олохтообуттара, – диэн балайда үгүөрү чэпчэтиилэрдээх регионнары Россия пенсионердарын сойууһун президиумун бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Людмила Пискунова аахта. — Атыттар оҥорор эбээһинэстээхтэрин да кыайбаттар. Итиниэхэ сыһыаннаах үҥсүү биһиэхэ элбэх».

Госдума үлэҕэ, социальнай политикаҕа уонна ветераннар дьыалаларыгар кэмитиэтин баһылыга, РЛДП фракциятын салайааччытын солбуйааччыта Ярослав Нилов санаатынан, федеральнай уонна регионнааҕы чэпчэтиилэр араастар. Субъект төһөнөн баай да, соччонон социальнай эйгэҕэ болҕомтону уурарыгар кыаҕа элбэх. Ол курдук, ханна эрэ пенсиялаах дьон парикмахерскайга туһааннаах күннэргэ босхо сылдьаллар, атын өҥөлөрүнэн туһаналлар. Холобур, Иркутскай уобалас Черемхово куоратыгар кырдьаҕастар бэйэлэрин күннэригэр баанньыкка босхо сууналлар эбит.

Сымнаҕас   климат

«РИА Рейтинг» агентство бэһис сылын дойду регионнарыгар олох хаачыстыбатын ырытыыны ыытар. Кини ирдэбиллэринэн, ханнык баҕарар көлүөнэҕэ климат өттүнэн саамай табыгастаах регионнар — Севастополь, Краснодарскай уонна Ставропольскай кыраайдар, Крым Өрөспүүбүлүкэтэ уонна Адыгея.

Оттон экология өттүттэн көрдөххө, Бүтүн Россиятааҕы “От күөх патруль” уопсастыбаннай тэрилтэ дааннайдарынан, киһи олороругар саамай тупсаҕай усулуобуйалааҕынан Тамбов уобалаһа ааҕыллыбыт. Айылҕаны көмүскээччилэр таһаарбыт рейтиннэригэр лидердэр ортолоругар  Алтай Өрөспүүбүлүкэтэ уонна Коми, Алтай кыраайа, Белгород, Курскай, Мурманскай, Магадан, Ульяновскай уобаластара киирбиттэр. Бочуоттаах ахсыс миэстэҕэ – Санкт-Петербург. Москва — уон иккис миэстэҕэ. Оттон бу икки киин куораты уобаластарын кытта холбуу көрдөххө, кинилэр туһааннааҕынан 52-с уонна 60-с миэстэлэртэн үрдүө суохтар этэ, дииллэр экспердэр.

Ол эрээри, кырдьаҕас дьонтон ким эрэ куйааһы тулуйбат, оттон атын киһи Калининград уобалаһыгар дьагдьайа сылдьыаҕа. Онон итинник үчүгэй климат барыларыгар сөп түбэһиэ диэн саба быраҕан этэр табыллыбат курдук.

Хаачыстыбалаах медицинскэй   көмө

Россияҕа гериатрия номнуо булгуччулаах медицинскэй страхование бырагырааматыгар киирэр. Ол эрээри, билигин саастаах дьону кытта быраас бэйэтин көрүүтүнэн-билиитинэн эрэ үлэлиир, атын исписэлиистэри кытта сүбэлэһэн үлэлээбэт. Кэлим сыһыан оннооҕор киин куораттарга суох. Ол иһин статистика дааннайдарыгар эрэ сигэниэххэ сөп.

“РИА Рейтинг” иһитиннэрбитинэн, нэһилиэнньэ 100 тыһыынча киһитигэр тиксэр быраас ахсаанынан Чукотка автономнай уокуруга бастакы миэстэни ылбыт. Кини кэнниттэн Санкт-Петербург уонна Хотугу Осетия – Алания Өрөспүүбүлүкэтэ иһэллэр. Магадан уобалаһыгар эмиэ кадрынан, ол иһигэр орто медицинскэй үлэһиттэринэн хааччыллыы үрдүк эбит. Эмчиттэри ыарыһахха ыҥырыыга нуорма быһыытынан “суһал көмө” 20 мүнүүтэ иһинэн кэлиэхтээх эбит буоллаҕына, саамай түргэн массыыналар Калмыкияҕа үлэлииллэр дэнэр.

Красноярскай кыраай ити көрдөбүл­лэринэн орто балаһыанньалаах да буоллар, телемедицина сайдарын кэтэспэккэ, номнуо 10 сыл тухары “Россия тимир суолларын” кыттыһыытынан бырайыак оҥорон, доруобуйа поеһынан регион саамай ыраах муннуктарыгар тиийэн, ыарыыны диагностааһыҥҥа уонна сэрэтиигэ үлэлииллэр.

Ол курдук, олохтоох былаастар пенсионердарын мунньан, автобустарга олордон, график быһыытынан 50 станцияттан биирдэстэригэр аҕалаллар. Онно кинилэри үрдүк технологиялаах тэриллэринэн уонна быраастарынан хааччыллыбыт поезд күүтэр. Бу көһө сылдьар поликлиника үлэлээбит сылларыгар исписэлиистэр Красноярскай кыраай 160 тыһыынчаттан тахса араас саастаах олохтоохторун чинчийбиттэр.

Маҕаһыын,   баан  чугаһа  суолталаах

Маҕаһыыннар, бааннар, олох-дьаһах тэрилтэлэрэ, судаарыстыбаннай тэрилтэлэр уонна култуура дьиэлэрэ киһи хааман тиийэрин курдук чугастара ханнык баҕарар киһиэхэ, ордук саастаах дьоҥҥо олохторун чэпчэтэрэ биллэр. Манна бастакы миэстэттэн киин куораттар түспэт буолбуттара ыраатта. Москва Санкт-Петурбуртан кыранан бастаан иһэр. Ол кэнниттэн үһүс миэстэни Подмосковье ылар. Татарстан, Краснодарскай кыраай, Воронеж, Белгород, Липецкай уобаластара, Ханты-Мансийскай автономнай уокурук – Югра уонна Калининград уобалаһа  кинилэртэн хаалбатарбыт диэн санаалаахтар.

Номнуо хаһыс да сылын хаалыылаахтары «РИА Рейтинг» бигэргэтэр. Ааспыт 2017 сылга 10 хаалыылаах субъектан биэһэ көрдөрүүлэрин үгүс өттүн тупсарбыттар, ол — Калмыкия, Тува, Еврейскай автономнай уобалас уонна Курган уобалаһа, Бурятия. Ол эрээри дойду үрдүнэн орто көрдөрүүттэн син биир хаалыылара улахан эбит.

Сылаас  сыһыан

Москва олохтооҕо Галина Мерц былаас кыһамньытын сүнньүнэн сирбэт. Ол курдук, киин куорат пенсиятыгар эбии төлүүр, дабылыанньата таҕыстаҕына иһэр эмин 70 бырыһыанын толуйар, кини сыллата санаторийга босхо путевканан туһанар, кэмиттэн кэмигэр экскурсияларга эмиэ ыҥыраллар.

Кини билиҥҥи сыыппара баһылаабыт эйгэтигэр бэйэтин миэстэтин булбут. Рунетка саамай биллэр блогер-эбээнэн буолар уонна уонунан тыһыынча сурутааччылардаах. Кырдьаҕас киһиэхэ онтон ордук туох нааданый диэххэ сөп.

«Баҕар, атын сыһыан буолуо, – диэн санаатын үллэһиннэ Галина. — Холобур, медицинскэй үлэһиттэр мэйиилэрэ үлэлиэн наада. Ийэм инсультаабытын кэннэ Алтайга кинини көрбүтүм. Ким да кыһаллыбатаҕа, кырдьаҕас уонна ыарыһах дьон кимиэхэ да наадата суохтар. Барытыгар биир эппиэт: “Эһиги туохха баҕараҕыт? Кини сааһа 84-һэ…”

Петербурга кырдьаҕастарга учаастактарынан социальнай үлэһиттэр ананаллар. Бу дьон кырдьар саастарыгар соҕотохсуйбаттарын, ханнык чэпчэтиилэринэн туһаныахтаахтарын, ханна сынньанар, үлэ булар туһунан билэллэрин инниттэн итинник анал сулууспа тэриллибит. Ол курдук, “үрүҥ көмүс” үлэ дьаарбаҥкалара ыытыллаллар, онон 4 тыһыынча кэриҥэ пенсионерга уонна 2 тыһыынча пенсияҕа тахсыан иннинээҕи саастаах куорат олохтооҕор үлэ булан биэрбиттэр.

Ульяновскай уобаласка оҕо  сынньанар лааҕырдарыгар “үрүҥ көмүс сменалары” тэрийэллэр, бу кэмҥэ ыччат үөрэнэ барар, оттон күн-дьыл туран биэрэр, онон чэбдик салгыҥҥа сынньана, сэһэргэһэ аҕа көлүөнэ кэлэр.

Региоҥҥа уһун үйэлэнии 34 киинэ баар, манна саастаах дьон медицинскэй өҥөнү ыларын таһынан, омук тылын үөрэтэр, фестивалларга, куонкурустарга кыттар. Кинилэргэ анаан туристическай сүлүөттэр ыытыллаллар, “Дьыалабыай эмээхситтэр кулууптара” аһыллыбыт.

Кылаабынайа — маннык саҕалаа­һыннарга харчы өрүү ирдэммэт. Ардыгар волонтердар көмөлөрө уонна саамай көннөрү амарах сүрэх наадалар. Оттон Госдума бэрэссэдээтэлэ Ольга Тимофеева этэрин курдук, судаарыстыба саастаах дьон доруобуйаларыгар кыһаллалларын, үлэ булалларын, үөрэнэллэрин өйүөхтээх. Онуоха эппиэтинэһи кэлэр көлүөнэлэргэ хаалларбакка, Россия саастаах дьонугар пенсия улаатыыта ситиһиллиэхтээх.

“”Парламент хаһыатын”

алтынньы 1 к. таһаарыытынан. Хаартыска Интернеттэн туһанылынна.

Елена БАИШЕВА бэлэмнээтэ.