881
01 февраля 2019 в 14:33
Баһаартан түөрт оҕону быыһаабыт Ариан Алексеев
2018 сыл, сэтинньи 18 күнэ, Сунтаар сэлиэнньэтэ. Бу күн Сунтаар улууһун олохтоохторугар умнуллубаттыы төбөлөрүгэр хатанан хаалбыт буолуохтаах.
Үрдүк наҕараада геройун хайаан да булуохтаах
Алдьархай буолбут күнэ
Ити иннинээҕи күн элбэх оҕолоох ийэ Ирина Николаевна Алексеева улахан уола Ариан чугас киһитин дэлби эрийэн-мускуйан, балтын илдьэ таһынааҕы ыалыгар хоно тахсыбыта. Икки ыал ийэлэрэ дьүөгэлии буоланнар, оҕолоро бэйэ-бэйэлэригэр хонсоллоро. Онон уола көрдөспүтүгэр, ийэ оҕотун тылын быһа гымматаҕа, сөбүлэспитэ. Кини нөҥүө сарсыарда алдьархай буоларын хантан сэрэйиэй?
Арианнаах өрүү буоларын курдук, ыалын оҕолорун кытта астына-дуоһуйа оонньоон-көрүлээн, саалаҕа дьыбааҥҥа утуйардыы оҥостон сыппыттара. Сарсыарда 6 чааска дьиэ таһыгар ыт дэлби үрбүтүттэн уолчаан уһуктан кэлбитэ (кытаанахтык утуйбут оҕо уһуктумуон да сөбө). Арай көрбүтэ — саала иһэ ыыс-быдаан буруонан туолбут этэ. Уол алдьархай буолбутун тута өйдөөбүтэ. Хараҕа аһыйбыта, буруоттан чачайан, сөтөллүбүтэ. Ойон турбута.
Таастыы утуйа сытар ыалын оҕолорун Дарханы, Эрханы, Ангелинаны, балтын Каринаны уонна ийэлэрин уһугуннартаабыта. Тахсар аан диэки бараары гыммыта — уот обургу куукунаны бүтүннүү ылан, ааны күлүбүрэччи сии турара.
Саалаҕа баар аныгы евро түннүк аһылларын өйдүү биэрбитэ. Ариан буруо быыһынан түннүгү нэһиилэ булбута. Оҕолору түннүгүнэн таһаартаабыта уонна ыалга баһаар буолбутун тыллыы тэбиммитэ. Ариан түннүгүнэн тахсалларыгар көмө буолан, атах сыгынньах таһырдьа өр туран, атахтарын үлүппүтэ. Кырачаан кыргыттар эмиэ эчэйбиттэрэ. Эчэйиилэрэ арыый халымыр буолан, улуустааҕы оҕо балыыһатыгар нэдиэлэ устата эмтэммиттэрэ. Хомойуох иһин, ыал күн күбэй ийэтэ кыайан быыһамматаҕа, уокка былдьаммыта. Хачыгаар аҕалара ити түүн дьуһуурустубата этэ. Онон дьиэҕэ суоҕа.
Ариан баһаар буолбутун туһунан тыллаан, сотору кэминэн баһаарынайдар кэлбиттэрэ. Онтон атын түөрт квартиралаах олорор дьиэ бүтүннү умайан хаалыахтааҕа.
Сөхтөрүөн сөхтөрөр
Баара-суоҕа 10 саастаах эрэ уолчаан ити алдьархайтан уолуйбатаҕа-куттамматаҕа, түргэн быһаарыныылары ылыммыта киһини сөхтөрүөн сөхтөрөр. Улахан да киһи итинник түгэҥҥэ иннин-кэннин быһаарыммата, уолуйан-куттанан хаалара, этэргэ дылы, бэйэтин тыынын тэскилэтэрэ баар суол. Итинник хорсун быһыыга кырачаан уолчааны туох тириэртэ?
Ариан Алексеев күн сирин 2008 сыллаахха балаҕан ыйын 29 күнүгэр көрбүтэ. Элбэх оҕолоох соҕотох ийэ улахан оҕото. «Уолчаан ийэтигэр көмө-тирэх буоларын толору өйдүүр», — диэн учууталлара кэпсииллэр.
— Быраатын, балтын мэлдьи көрөр-харайар. Убай киһи быһыытынан сүбэлиир-амалыыр. Балтынаан дьиэтин-уотун хомуйар, иһит-хомуос сууйсар. Сытыы-хотуу, үчүгэйдик сүүрэр, футболлуур, — диэн ийэтэ Ирина Николаевна кэпсиир.
Ариан балтылаах быраатыгар холобур буолар. Ол эппиэтинэһин толору өйдүүрүн күн күбэй ийэтэ, учууталлара ыйаллар. Уолчаан бэйэтин кыанара, сытыыта-хотуута, ыал улахан оҕото буолан, барыга бары эппиэтинэстээх сыһыаннааҕа уонна ис-иһиттэн сырдык, үтүө санаалааҕа итинник хорсун быһыыга тириэрпитэ саарбаҕа суох.
Эргиччи дьоҕурдаах уолчаан
Ариан сөбүлүүр предметтэринэн математика уонна ааҕыы буолаллар. Учууталлара уолчаан эргиччи дьоҕурдааҕын бэлиэтииллэр. Ол курдук, Ариан уруһуйдуурун, уһанарын уонна ыллыырын сөбүлүүр эбит.
— Ариан спортивнай күрэхтэһиилэргэ элбэхтик кылааһын чиэһин көмүскүүр. Оскуола вокальнай ансаамбылыгар ыллыыр. 2017 сыллаахха ансаамбыл улуустааҕы ырыа куонкурсугар бастакы истиэпэннээх лауреат буолары ситиспитэ. Оҕолорго мэлдьи көмөлөһөр, — диэн оскуола завуһа Ольга Анатольевна Данилова уолчаан туһунан кэпсиир.
Көрдөөх, үөрүнньэҥ, амарах дууһалаах Арианы оскуолатыгар оҕолор олус сөбүлүүллэр эбит. Кыыс-уол диэн араарбакка, оҕолору барыларын кытта тэҥ сыһыаннааҕын, мэлдьи болҕомто киинигэр сылдьарын учууталлара бэлиэтииллэр.
Улуу Москва куоракка
«Саха» көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа үлэһиттэрэ Ариан Алексеев оҥорбут хорсун быһыытын сыаналааннар, «Россия» ханаал «Синяя птица» биэриитин финала хайдах уһулларын көрдөрө улуу Москва куоракка уолчааны ыыппыттара. Айанын, гостиницаҕа олорор төлөбүрүн хампаанньа бэйэтэ уйуммута.
Саҥа дьыл иннинэ Ариан дойдубут тэбэр сүрэҕин көрөн, үгүһү билэн-көрөн, астынан-дуоһуйан дойдутугар эргиллибитэ.
— Москваҕа сырыытынан олус астыммыт этэ. Кэпсээн-ипсээн бөҕөлөөх дьиэтигэр кэлбитэ, — диэн ийэтэ Ирина Николаевна кэпсээбитэ.
Саха сиринээҕи силиэстийэлиир кэмитиэт Ариан Алексеевы грамотанан уонна футбол мээчигинэн наҕараадалаабыта. Үөрэнэр М.И. Герасимов аатынан Сунтаардааҕы санаторий-интернат оскуолата хорсун үөрэнээччилэрин эмиэ чиэстээбиттэрэ. Оттон «Японец» маҕаһыын дириэктэрэ Афанасий Алексеев Ариан Саҥа дьыллааҕы ыра санаатын толорон, ааспыт нэдиэлэҕэ уолчааҥҥа ноутбук туттарбыта.
Билиҥҥи, этэргэ дылы, бэлэмҥэ үөскээбит оҕолору уонна ыччаты тугу да сатаабаттар, кыайбаттар диэн намтата көрөрбүт баар суол. Оттон Ариан Алексеев курдук ыраас, сырдык санаалаах оҕолор баалларыттан сарсыҥҥы күҥҥэ, инникигэ эрэлиҥ күүһүрэр. Уолчаан оҥорбут хорсун быһыыта үгүстэргэ холобур, ыйар сулус буолуоҕа.
Уолчааны «Баһаарга хорсунун иһин» мэтээлгэ түһэрбиттэрэ. Бу үрдүк наҕараада геройун булуохтаах уонна Ариантан хайаан да үтүө киһи үүнэн тахсыахтаах диэн суруйуубун түмүктүүбүн.
Людмила НОГОВИЦЫНА
Үрдүк наҕараада геройун хайаан да булуохтаах
Алдьархай буолбут күнэ
Ити иннинээҕи күн элбэх оҕолоох ийэ Ирина Николаевна Алексеева улахан уола Ариан чугас киһитин дэлби эрийэн-мускуйан, балтын илдьэ таһынааҕы ыалыгар хоно тахсыбыта. Икки ыал ийэлэрэ дьүөгэлии буоланнар, оҕолоро бэйэ-бэйэлэригэр хонсоллоро. Онон уола көрдөспүтүгэр, ийэ оҕотун тылын быһа гымматаҕа, сөбүлэспитэ. Кини нөҥүө сарсыарда алдьархай буоларын хантан сэрэйиэй?
Арианнаах өрүү буоларын курдук, ыалын оҕолорун кытта астына-дуоһуйа оонньоон-көрүлээн, саалаҕа дьыбааҥҥа утуйардыы оҥостон сыппыттара. Сарсыарда 6 чааска дьиэ таһыгар ыт дэлби үрбүтүттэн уолчаан уһуктан кэлбитэ (кытаанахтык утуйбут оҕо уһуктумуон да сөбө). Арай көрбүтэ — саала иһэ ыыс-быдаан буруонан туолбут этэ. Уол алдьархай буолбутун тута өйдөөбүтэ. Хараҕа аһыйбыта, буруоттан чачайан, сөтөллүбүтэ. Ойон турбута.
Таастыы утуйа сытар ыалын оҕолорун Дарханы, Эрханы, Ангелинаны, балтын Каринаны уонна ийэлэрин уһугуннартаабыта. Тахсар аан диэки бараары гыммыта — уот обургу куукунаны бүтүннүү ылан, ааны күлүбүрэччи сии турара.
Саалаҕа баар аныгы евро түннүк аһылларын өйдүү биэрбитэ. Ариан буруо быыһынан түннүгү нэһиилэ булбута. Оҕолору түннүгүнэн таһаартаабыта уонна ыалга баһаар буолбутун тыллыы тэбиммитэ. Ариан түннүгүнэн тахсалларыгар көмө буолан, атах сыгынньах таһырдьа өр туран, атахтарын үлүппүтэ. Кырачаан кыргыттар эмиэ эчэйбиттэрэ. Эчэйиилэрэ арыый халымыр буолан, улуустааҕы оҕо балыыһатыгар нэдиэлэ устата эмтэммиттэрэ. Хомойуох иһин, ыал күн күбэй ийэтэ кыайан быыһамматаҕа, уокка былдьаммыта. Хачыгаар аҕалара ити түүн дьуһуурустубата этэ. Онон дьиэҕэ суоҕа.
Ариан баһаар буолбутун туһунан тыллаан, сотору кэминэн баһаарынайдар кэлбиттэрэ. Онтон атын түөрт квартиралаах олорор дьиэ бүтүннү умайан хаалыахтааҕа.
Сөхтөрүөн сөхтөрөр
Баара-суоҕа 10 саастаах эрэ уолчаан ити алдьархайтан уолуйбатаҕа-куттамматаҕа, түргэн быһаарыныылары ылыммыта киһини сөхтөрүөн сөхтөрөр. Улахан да киһи итинник түгэҥҥэ иннин-кэннин быһаарыммата, уолуйан-куттанан хаалара, этэргэ дылы, бэйэтин тыынын тэскилэтэрэ баар суол. Итинник хорсун быһыыга кырачаан уолчааны туох тириэртэ?
Ариан Алексеев күн сирин 2008 сыллаахха балаҕан ыйын 29 күнүгэр көрбүтэ. Элбэх оҕолоох соҕотох ийэ улахан оҕото. «Уолчаан ийэтигэр көмө-тирэх буоларын толору өйдүүр», — диэн учууталлара кэпсииллэр.
— Быраатын, балтын мэлдьи көрөр-харайар. Убай киһи быһыытынан сүбэлиир-амалыыр. Балтынаан дьиэтин-уотун хомуйар, иһит-хомуос сууйсар. Сытыы-хотуу, үчүгэйдик сүүрэр, футболлуур, — диэн ийэтэ Ирина Николаевна кэпсиир.
Ариан балтылаах быраатыгар холобур буолар. Ол эппиэтинэһин толору өйдүүрүн күн күбэй ийэтэ, учууталлара ыйаллар. Уолчаан бэйэтин кыанара, сытыыта-хотуута, ыал улахан оҕото буолан, барыга бары эппиэтинэстээх сыһыаннааҕа уонна ис-иһиттэн сырдык, үтүө санаалааҕа итинник хорсун быһыыга тириэрпитэ саарбаҕа суох.
Эргиччи дьоҕурдаах уолчаан
Ариан сөбүлүүр предметтэринэн математика уонна ааҕыы буолаллар. Учууталлара уолчаан эргиччи дьоҕурдааҕын бэлиэтииллэр. Ол курдук, Ариан уруһуйдуурун, уһанарын уонна ыллыырын сөбүлүүр эбит.
— Ариан спортивнай күрэхтэһиилэргэ элбэхтик кылааһын чиэһин көмүскүүр. Оскуола вокальнай ансаамбылыгар ыллыыр. 2017 сыллаахха ансаамбыл улуустааҕы ырыа куонкурсугар бастакы истиэпэннээх лауреат буолары ситиспитэ. Оҕолорго мэлдьи көмөлөһөр, — диэн оскуола завуһа Ольга Анатольевна Данилова уолчаан туһунан кэпсиир.
Көрдөөх, үөрүнньэҥ, амарах дууһалаах Арианы оскуолатыгар оҕолор олус сөбүлүүллэр эбит. Кыыс-уол диэн араарбакка, оҕолору барыларын кытта тэҥ сыһыаннааҕын, мэлдьи болҕомто киинигэр сылдьарын учууталлара бэлиэтииллэр.
Улуу Москва куоракка
«Саха» көрдөрөр-иһитиннэрэр хампаанньа үлэһиттэрэ Ариан Алексеев оҥорбут хорсун быһыытын сыаналааннар, «Россия» ханаал «Синяя птица» биэриитин финала хайдах уһулларын көрдөрө улуу Москва куоракка уолчааны ыыппыттара. Айанын, гостиницаҕа олорор төлөбүрүн хампаанньа бэйэтэ уйуммута.
Саҥа дьыл иннинэ Ариан дойдубут тэбэр сүрэҕин көрөн, үгүһү билэн-көрөн, астынан-дуоһуйан дойдутугар эргиллибитэ.
— Москваҕа сырыытынан олус астыммыт этэ. Кэпсээн-ипсээн бөҕөлөөх дьиэтигэр кэлбитэ, — диэн ийэтэ Ирина Николаевна кэпсээбитэ.
Саха сиринээҕи силиэстийэлиир кэмитиэт Ариан Алексеевы грамотанан уонна футбол мээчигинэн наҕараадалаабыта. Үөрэнэр М.И. Герасимов аатынан Сунтаардааҕы санаторий-интернат оскуолата хорсун үөрэнээччилэрин эмиэ чиэстээбиттэрэ. Оттон «Японец» маҕаһыын дириэктэрэ Афанасий Алексеев Ариан Саҥа дьыллааҕы ыра санаатын толорон, ааспыт нэдиэлэҕэ уолчааҥҥа ноутбук туттарбыта.
Билиҥҥи, этэргэ дылы, бэлэмҥэ үөскээбит оҕолору уонна ыччаты тугу да сатаабаттар, кыайбаттар диэн намтата көрөрбүт баар суол. Оттон Ариан Алексеев курдук ыраас, сырдык санаалаах оҕолор баалларыттан сарсыҥҥы күҥҥэ, инникигэ эрэлиҥ күүһүрэр. Уолчаан оҥорбут хорсун быһыыта үгүстэргэ холобур, ыйар сулус буолуоҕа.
Уолчааны «Баһаарга хорсунун иһин» мэтээлгэ түһэрбиттэрэ. Бу үрдүк наҕараада геройун булуохтаах уонна Ариантан хайаан да үтүө киһи үүнэн тахсыахтаах диэн суруйуубун түмүктүүбүн.
Людмила НОГОВИЦЫНА
