Көмүстээх Алдаҥҥа Олоҥхо ыһыаҕа үрдүк таһымнаахтык ааста

Көмүстээх Алдан ыһыаҕар Ил Дархан эбээһинэһин толорооччу Айсен Николаев, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ, Олоҥхо Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков, Конституционнай суут бэрэссэдээтэлэ Александр Ким-Кимэн, судаарыстыбаннай сүбэһит Андрей Борисов, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык сүбэтин бэрэссэдээтэлэ Люлия Григорьева, Алдан оройуонун баһылыга Северин Поздняков, Ил Түмэн дьокутааттара, Бырабыыталыстыба чилиэннэрэ, өрөспүүбүлүкэ улуустарын баһылыктара, улуустар дьокутааттарын сэбиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ,  бочуоттаах ыалдьыттар кыттыыны ыллылар.

Мустубут дьон киин түһүлгэҕэ өрөспүүбүлүкэ биллэр олоҥхоһуттарын – Алдантан Анфиса Авелованы, Бүлүүттэн Семен Иванову-Чочу Сэмэни, Мэҥэ Хаҥаластан Иван Григорьевы, Аркадий Захаровы, Петр Тихоновы, Ньурбаттан Василий Иванову-Чиллэ Баһылайы, Намтан Дмитрий Кривошапкины, Чурапчыттан Николай Тарасовы, Дьокуускайтан Валентин Исаковы, Владимир Даниловы, Николай Сафоновы-Дьырылыны, Сунтаартан Никандр Тимофеевы, Уус Маайаттан Дария Осенинаны уруйдуу көрүстүлэр.

Ыһыах үөрүүлээх аһыллыыта эбэҥки норуотун чулуу уола, Алдан Кутанатыгар олорон ааспыт Николай Трофимов-Ньукуучаан тылынан уус-уран айымньытыгар – ньымньакааҥҥа ананна. Орто туруу дойдуга Үрдүк Айыылар олохтообут сүдү халлаан улуу булчутун – Дулин Буга туһунан театрализованнай дьүһүйүү көрдөрдүлэр. Кэрэхсэбиллээҕэ, бу кэрэ көстүүгэ араас омук дьоно — Алдан ыччата, оҕолоро көхтөөхтүк кытыннылар.

Икки күн устата ыалдьыттар эбэҥки уонна эбээн фольклорун кытта билистилэр, манчоорай үҥкүүгэ кыттыстылар. Ытык кырдьаҕастар, олохторун тухары ыраах ыстаадаҕа олорбут 87 саастаах Анфиса Авелова, 81 саастаах Дария Осенина ыһыах ыҥырыылаах ыалдьыттарынан буоллулар, олоҥхо түһүлгэтигэр кытыннылар. Кинилэргэ «Ытык Чыыбыстаан» диэн олоҥхоһуттарга аналлаах үрүҥ көмүс бэлиэ туттарылынна.

Олоҥхо ыһыаҕын  аһыл­лыытыгар Ил Дархан эбээһинэһин толорооччу Айсен Николаев эҕэрдэ тылыгар Саха сиригэр промышленность бу сиртэн саҕаламмытын, араас омук олохсуйан олорор Алдана өрөспүүбүлүкэ  сайдыытыгар төһүү кылаатын киллэрэрин эттэ. Бу курдук бары сомоҕолоһон түмүстэхпитинэ, өрөспүүбүлүкэбитин, куораттарбытын уонна нэһилиэктэрбитин киэҥ сураҕырдыахпыт диэтэ.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин спикерэ, Олоҥхо Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков  Алдаҥҥа ыытыллар Олоҥхо ыһыаҕа норуоттар доҕордоһууларын уонна сомоҕолоһууларын туоната буоларын, бу күн Үрдүк Айыылартан үтүө алгыс  түспүтүн бэлиэтээтэ. Ил Түмэн спикерэ эбэҥки норуотун талааныгар Николай Трофимовка махтал тылларын эттэ. Кини 12 сааһыттан бэйэтин норуотун эпическэй айымньытын хомуйан, үйэлэри уҥуордаан аныгы ыччакка тиэрдиллэригэр улахан өҥөлөөҕүн эттэ. Эбэҥки норуотун чыпчаал айымньыта – ньымньакаан баай ис хоһооннооҕунан Россия эпическэй нэһилиэстибэтин уон бастыҥ ахсааныгар киирсэрин санатта.

Дьоро түгэҥҥэ Александр Жирков Саха Өрөспүүбүлүкэтин Олоҥхо Национальнай тэрийэр кэмитиэтин Бочуоттаах грамотатынан олоҥхону толорооччу, өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ассоциациятын Дьокуускай куораттааҕы салаатын салайааччыта Иннокентий Птицыҥҥа, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин Махтал суругун Дьокуускайтан Дархан этээччи, үлэ бэтэрээнэ Афанасий Алексеевка, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин Махталын Алдан куорат баһылыга Александр Бугайга, Ил Түмэн Бочуотунай грамотатын Алдан оройуонун култууратын уонна искусствотын управлениетын салайааччыта Анастасия Помалейкоҕа туттарда.

Ыһыах аһыллыытыгар Иннокентий Сыроватскай тылыгар, Василий Парников матыыбыгар Олоҥхо ыһыаҕын Өрөгөй ырыатын Уус Алдантан Россия үтүөлээх, образцовай коллектива —  «Кэнчээри» оҕо народнай ансаамбыла РФ уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Василий Парников салалтатынан үрдүк таһымнаахтык толорон бырааһынньык өрөгөйүн үрдэттэ. Кэнчээрилэр ыһыах кэмигэр сахалыы, нууччалыы, эбээннии ыллаан-туойан, Алдан олохтоохторун, ыалдьыттарын биһирэбиллэрин ыллылар.

Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлэ, Олоҥхо Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков Олоҥхо ыһыаҕын кэмигэр Олоҥхоһуттары, тойуксуттары, норуот маастардарын, ыһыаҕы тэрийээччилэри уонна ыалдьыттары кытта көрүстэ.

«Олоҥхо ыһыаҕын ыытыы сүрдээх улахан сыаллаах-соруктаах. Алдан сирэ — бу эбэҥкилэр төрүт дойдулара. Кинилэр бэйэлэрэ эпическэй айымньылаахтар. Манна өссө өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмтэн ылата көмүс көстөн, элбэх көмүс көрдөөччү кэлэн, онтон промышленность үөскээн, сыыйа куорат тэриллэн, дьон олохсуйбута. Онон  атын омук элбэхтик кэлэн ааспыт сирэ. Билигин манна саха тыллаах, дьиҥинэн, элбэҕэ суох. Онно биһиги  өрөспүүбүлүкэбит иһигэр бэйэбит эпическэй айымньыбытын көрдөрө,  олоҥхобутун, култуурабытын билиһиннэрэ эрэ буолбакка, Алдан олохтоохторун, ыччат дьону бу тэрээһиннэргэ кытыннаран, үҥкүүлэтэн, ыллатан, биһиги төрүт култуурабытын кытта билсиһэллэрин курдук ыытабыт. Онон бу тэрийээччилэргэ сүрдээх улахан эппиэтинэстээҕэ. Маныаха оройуон баһылыга  Северин Николаевич Поздняков бу ыһыах тэриллэрин туһугар туох да сүрдээҕин кыһаллан үлэлээтэ”, — диэтэ спикер.

Ил Түмэн спикерэ Александр Жирков ыһыах түмүктэнэр кэмигэр ыалдьыттар Алдан сирин сылаас тыынын илдьэ баралларыгар, бырааһынньык туһунан үтүө өйдөбүллэр, ыалдьытымсах хаһаайыннарга махтал кинилэр өйдөрүгэр-санааларыгар, дууһаларыгар хаалалларыгар баҕарда.

«Ыраах промышленнай оройуоҥҥа бүгүҥҥү уустук кэмҥэ ыһыаҕы ыһабыт дуу суох дуу, диэн толкуй баара. Алдан оройуонун дьаһалтатын салалтата, бөдөҥ промышленниктар, бэйэҕит төрөөбүт, үлэлиир уонна күндүтүк саныыр дойдугут чиэһин үрдүктүк тутан, бу улахан суолта­лаах тэрээһини тэрийдигит. Волонтердартан саҕалаан, бүгүн көрөөччү быһыытынан манна кыттар биир дойдулаахтарын өйөөн кэлбит Алдан оройуонун олохтоохторугар бука барыгытыгар истиҥ махтал! Мин эһиэхэ, көмүстээх Алдан олохтоохторугар, өрөспүүбүлүкэ култууратын историятыгар сүҥкэн кылааккытын киллэрбиккитинэн, Олоҥхо ыһыаҕын ыытыыны тохтоппотоххутугар махталбын тиэрдэбин. Алдаҥҥа буолбут ыһыах ыалдьыта элбэҕинэн, кыттааччыта үтүмэнинэн, национальнай таҥас арааһын көрдөрбүккүтүнэн биир саамай чаҕылхай уонна табыллыбыт ыһыаҕынан буолла”, —  диэн спикер бэлиэтээтэ.

Ыһыах үөрүүлээх сабыллыытыгар Александр Жирков бастыҥ оһуохайдьыттарга наҕараадалары туттарда. Эдэр толорооччуларга кыайыылаахтарынан Ньурба Күндээдэтиттэн 11 кылаас үөрэнээччитэ Алена Ипатьева (салайааччы Альбина Платонова), Уус Алдан Лөгөйүттэн 8 кылаас үөрэнээччитэ Диана Петухова (салайааччы Зинаида Лугинова), Бүлүү Тааһаҕарыттан 11 кылаас үөрэнээччитэ Алексей Шамаев (салайааччы Маргарита Григорьева) ааттаннылар. Ыччат толорооччуларга бастыҥынан Сунтаартан Марина Хомподоева буолла. Улахан дьоҥҥо Гран-прины Дьокуускайтан Афанасий Алексеев ылла.

Олоҥхону бастыҥ толорооччуларынан — оҕолорго Чурапчыттан Чакыр орто оскуолатын 11 кылааһын үөрэнээччитэ Анна Макарова (салайааччы Татьяна Агапова), Сылаҥ орто оскуолатын 11 кылааһын үөрэнээччитэ Мария Сивцева (салайааччы Лидия Сивцева),   Уус Алдантан Лөгөй орто оскуолатын 8 кылааһын үөрэнээччитэ Диана Петухова (салайааччы Зинаида Лугинова), ыччакка – Мэҥэ Хаҥаластан Аксинья Степанова буоллулар.

Улахан дьоҥҥо олоҥхону толорууга Гран-прины Чурапчыттан Николай Григорьев ылла уонна сүрүн бирииһинэн – “Лада” массыынанан наҕараадаланна.

Нуучча былинатын куо­нкуруһугар Алдантан Елена Воронкова кыайда. Саха сирин норуоттарын фольклорун бөлөҕүнэн толорууга Дьокуускай куорат эбэҥкилэрин ассоциациятын айар бөлөҕө (салайааччы Анастасия Куличкина) бастаата.

Түмүккэ Олоҥхо ыһыаҕын Ытык дуоҕата Нам улууһун делегациятыгар туттарылынна. Көмүстээх Алдан ыалдьыттара эһиил Эҥсиэли хочотугар көрсүөххэ диэри диэн үтүө баҕа санаалаах, номоххо киирэр үтүө бырааһынньыкка сылдьыбыттарыгар махталлаах тарҕастылар.

2018 сыл Алдаҥҥа Норуоттар сомоҕолоһууларын сылынан биллэриллибитэ, онон Саха сирин соҕуруу оройуонугар аан бастакынан ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕын түһүлгэтэ чахчыта да араас омуктар култуураларын билиһиннэрэр доҕордоһуу түһүлгэтигэр кубулуйда, өрөспүүбүлүкэ историятыгар бигэтик киирдэ.